درجات توكل و هو على ثلاث درجات ، كلها تسير مسير العامة . و توكل بر سه درجه است و تمام آنها مربوط به مسير عامه مىباشند . الدرجة الاولى : التوكل مع الطلب و معاطاة السّبب على نيّة شغل النّفس ، و نفع الخلق و ترك الدّعوى . درجه نخست توكل همراه با تلاش و طلب و سبب‌ساى است تا نفس را به كار وادارند و به خلق نيكى رسانند و دعوى را ترك كنند . « التوكل مع الطلب » يعنى توكل بايد با طلب همراه باشد . به اين صورت نباشد كه يك جا بنشيند و به اميد توكل به خدا ، از او روزى بخواهد . در اصل اين همان توكل منفى است كه نشانهء غلبهء نفس و ضعف ايمان است . « معاطاة السبب » معاطاة يعنى به وسايل و اسباب توسل جستن . « يتعاطاه » يعنى چنگ انداختن و متوسل شدن به سبب . مولا على عليه السّلام مىفرمايد : انّ افضل ما توسل به المتوسلون الى الله سبحانه و تعالى ، الايمان به و برسوله و الجهاد فى سبيله . « 1 » بهترين چيزى كه دستاويز متوسلان است ، عبارت است از ايمان به خدا و جهاد در راه خدا . « على نيّة شغل النفس و نفع الخلق و ترك الدّعوى » اگر انسان به اسباب ت وسل نكند و نفس را مشغول آنها ننمايد نفس ، او را مشغول مىكند . پس چاره آن است كه به اسباب و وسايل چنگ بيندازد تا در صورت ايجاد خلأ ، نفس او را مشغول نسازد و به كار نگيرد . بنابراين ، براى اينكه دچار وسوسه‌هاى نفسانى نشود ، توسل را بايد در كنار تول ملحوظ كرد . « و نفع الخلق » و آنچه كه به سود خلق است انجام دهد و به بهانهء توكل ، خود را نسبت به بىعدالتىها ، ظلمها و . . . كه نسبت به مردم روا داشته مىشود بىتفاوت ننمايد بلكه در جهت مصلحت مردم كوشش كند .

--> ( 1 ) . نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، خطبهء 109 .